درباره نویسنده

اینجانب علیرضا خاوری، مولف کتاب دروس عرفان در مکتب اسلامی شیعه، اطلاعاتی را به طور جامع در رابطه با نحوه پیدایش این کتاب به خوانندگان محترم ارائه خواهم کرد.در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که کتاب مورد نظر بدون برنامه ریزی خاص و تقریبا به طور اتفاقی به رشته تحریر در آمده است.

تدریس دروس عرفان عملی در حوزه های اسلامی در قالب دروس خارج امری بسیار متداول بوده و علمای اسلام همواره تالیفات مختلفی را در زمینه اخلاق و عرفان ارائه کرده اند اما تا کنون کتابی به صورت منازل سلوک با کلیه اطلاعات تکمیلی مورد نیاز در سطح عموم به زبان انگلیسی به چاپ نرسیده است. یکی دلایلی که سبب شد تا کتابی با این مختصات تالیف نشود این بوده که برخی از علما همواره بر این باور بوده اند که دروس سلوک عملی که در سطوح بالای حوزه های اسلامی تدریس می شود برای عوام کاربرد بخصوصی نخواهد داشت از این رو چنین تالیفاتی از سو مخاطبان مورد استقبال قرار نخواهد گرفت. اما در نقطه مقابل مشاهده می کنیم که ادبیات عرفانی که بصورت شعر و غیره به زبان های فارسی و عربی ارائه شده همواره پر طرفدار بوده اند. مخاطبان ادبیات عرفانی باید توجه داشته باشند که شعر و دیگر نصایح و روایات عموما محصول عرفان بوده و موضوع تدریس عرفان بحثی کاملا متفاوت و بسیار دشوار است.

در حوزه های اسلامی طلاب عموما باید دروس مختلفی مانند فقه، اصول، تفسیر، حکمت، حدیث، رجال و غیره را بر اساس طبقه بندی دروس حوزوی به حد کمال فرا بگیرند تا کمی بعد پس از کسب تجارب لازم بتوانند در مقام یک مجتهد به دین اسلام و جامعه خود خدمت کنند. بر اساس نظر جمع کثیری از علمای شیعه هر مجتهد پیش از ورود به مرحله خدمت به دین باید قلب و روح خود را پاک کند تا به این وسیله از دنیای مادی فاصله گرفته و به معنویات نزدیک تر شود و دروس اخلاق و عرفان عملی نیز به این جهت در قالب دروس خارج برای سطوح بالای دروس حوزه در نظر گرفته شده اند. کاملا واضح است که درک دروس عرفان که در این سطح ارائه می شود برای عموم بسیار دشوار بوده و این یکی از اصلی ترین دلایلی عدم تالیف این گونه کتاب ها بوده است.

نسخه اصلی کتاب سیر و سلوک توسط حضرت آیت الله غروی علیاری به زبان فارسی تالیف شده است. حضرت آیت الله غروی در مسیر رسیدن به کمال در نزد اساتیدی همچون علامه خویی (ره)، علامه طباطبایی (ره)، سید هادی میلانی (ره)، شهاب الدین مرعشی نجفی (ره)، سید محمد محقق داماد (ره) و شیخ احمد کفایی خراسانی کسب علم نموده و سالهای پیش از انقلاب اسلامی را در کنار حضرت امام خمینی (ره) به مبارزات سیاسی پرداخته است. وی همچنین مدتی را به همراه حضرت امام در کشور فرانسه (نوفل لوشاتو) در تبعید بوده و پس از آن کمی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1359 حوزه علمیه کوچکی را در شهر تهران در جوار مسجد جامع فاطمیه تهران (نظام آباد میدان تسلیحات) تاسیس کردند که این حوزه علمیه از آن پس حوزه فاطمیه تهران نام گرفت. ایشان مدت بیش از سی سال را در این حوزه اسلامی صرف تدریس علوم اسلامی به ویژه علم اخلاق و عرفان پرداخته و تالیفات ارزشمندی را در این مسیر از خود به جای گذاشته اند.

بر اساس آنچه توسط ایشان و برخی نزدیکان وی نقل شده روزی شخصی به نام آقای عباس نظری در یکی از کلاس های مربوط به درس عرفان حاضر شده و این دروس برای ایشان بسیار زیبا و دلنشین جلوه می کند. آقای نظری از آن پس با کسب اجازه از حضرت آیت الله غروی در کلاس های عرفان و اخلاق به طور مرتب شرکت کرده و صحبت های ایشان را با دستگاه های مخصوص ضبط صدای آن زمان به صورت نوار جمع آوری می کنند. ایشان کمی بعد متن صحبت ها را به صورت دست نویس از نوار به جزوه های دست نویس تبدیل کرده و مطالب جمع آوری شده را به حوزه فاطمیه (محل تدریس معظم اله) تحویل می دهند.

در این زمان ایده چاپ و نشر مطالب مورد نظر به صورت کتابی در قالب منازل سلوک برای اولین بار رقم می خورد از این رو حضرت آیت الله غروی مطالب گرد آوری شده را برای تنظیم به یکی از شاگردان خود به نام هدایت الله مسترحمی جرقویه ای تحویل داده و کمی بعد اولین نسخه کتاب در قالب مجموعه سه جلدی توسط انتشارات فیض کاشانی به چاپ می رسد. کتاب مورد نظر که با نام دروس سیر و سلوک شناخته می شود ابتدا در سه هزار نسخه (هر جلد هزار نسخه) در سال 1389 به چاپ رسیده سپس سری جدید این تالیف ارزشمند در سال 1393 با همان تیراژ قبلی تجدید چاپ می شود.

در رابطه با چگونگی پیدایش نسخه انگلیسی این کتاب ابتدا باید به این نکته اشاره می کنیم که ایده اولیه این تالیف این کتاب به طور کاملا اتفاقی و بدون هیچ گونه برنامه ریزی قبلی رقم خورد. با توجه به اینکه اینجانب، علیرضا خاوری، بر حسب علاقه رشته مهندسی مکانیک را به عنوان رشته تحصیلی و کاری خود انتخاب کرده بودم می توان گفت پیشینه علمی چندانی در زمینه علم اخلاق و عرفان اسلامی نداشته و تنها آشنایی من با این دسته مطالب به مطالعه چند کتاب محدود بوده است. حدود سه سال پیش از ارائه این تالیف انگلیسی (در سال 1391) روزی در طی صحبت با یکی از دوستان شخص مورد نظر به طور اتفاقی به این نکته اشاره کرد که یکی از علمای اخلاق و عرفان به نام آیت الله غروی علیاری کتابی در زمینه دروس عرفان عملی به چاپ رسانده که البته این کتاب در بازار آزاد محصولات فرهنگی توزیع نشده و افراد برای تهیه این کتاب باید به دفتر ایشان و یا دفتر نشر فیض کاشانی مراجعه نموده و کتاب را تهیه نمایند. از این رو من هم تصمیم گرفتم یک نسخه از این کتاب را تهیه کنم لزا پس از تماس با دفتر آیت الله غروی به طور حضوری به حوزه فاطمیه مراجعه کرده و پس از ملاقات با آیت الله غروی ایشان یک سری سه جلدی از کتاب را بدون دریافت وجه به من هدیه کردند.

همچنین باید به این نکته نیز اشاره کنم که اینجانب حدود سه سال پیش از آن در طی تحصیلات دانشگاهی خود به عنوان مترجم غیر رسمی دارالترجمه های تهران به طور پاره وقت در کارهای رسمی و غیر رسمی کسب تجربه نموده و به بسیار علاقه مند بودن تا حداقل یک کتاب را به عنوان یک کار رسمی ترجمه کنم اما تا آن زمان کتابی را برای ترجمه انتخاب نکرده بودم. از این رو پس از مطالعه کتاب سیر و سلوک آیت الله غروی این ایده در ذهن من شکل گرفت که چنین کتابی موضوع بسیار مطلوب و جالبی برای ترجمه خواهد بود منتهی از آنجا که دید کاملی نسبت به اینگونه آثار دینی و شرایط کار در چنین زمینه هایی نداشتم پس از حدود 2 ماه تصمیم گرفتم مجددا به دیدار آیت الله غروی رفته و موضوع ترجمه این کتاب را با ایشان در میان بگذارم.

در ملاقات دوم معظم اله فرمودند که بر اساس برنامه ریزی کاری حوزه فاطمیه همواره درصدی از درآمد های این حوزه به کار نشر و تالیف کتاب های اسلامی در زمینه های مختلف اختصاص داده می شود اما با وجود الزام نگارش چنین کتاب هایی به زبان های مختلف که خود نوعی خدمت به دین محسوب می شود تا کنون ایشان برنامه خاصی برای تالیف اینگونه کتاب ها به زبان انگلیسی نداشته اند. یکی از دلایل عدم برنامه ریزی برای اینگونه تالیفات این بوده است که کار تالیف سری فارسی کتاب های ایشان هنوز به اتمام نرسیده بود برای مثال مجموعه سه جلدی سیر و سلوک صرفا هشتاد و سه منزل از مجموع صد منزل سیر و سلوک را در بر داشته و متاسفانه مجموع هفده منزل انتهایی این کتاب تا کنون (سال 1394) به چاپ نرسیده است. همچنین باید اشاره شود که شخص عارف پس از سیر کمالی خود و در ادامه سربلندی در عبور از منازل صدگانه مورد نظر به انسانی با ویژگی های منحصر به فرد کمالی تبدیل شده که عرفا اصطلاحا به آن انسان کامل می گویند و تشریح ویژگی های این انسان کامل خود تالیف مفصل و کامل دیگری است که شخصیت عارف به کمال رسیده را از پنج جنبه عقل، نفس، روح، قلب معنوی و نور مورد قرار خواهد داد که متاسفانه این سری از مجموعه انسان کامل نیز تا کنون به چاپ نرسیده است.

به طور کلی برای من مشخص شد که اگرچه مجموعه ای سه جلدی در زمینه منازل سلوک به چاپ رسیده اما حجم مطالب گرد آوری شده و چاپ نشده آیت الله غروی در زمینه عرفان به مراتب از مطالب چاپ شده از سوی ایشان بسیار بیشتر است. با وجود دشواری های نگارش یک اثر عرفانی در این ابعاد گسترده در نهایت تصمیم گرفتم تا با کسب اجازه و راهنمایی از معظم اله این کتاب را ترجمه کرده و آن را به علاقمندان این رشته در خارج از کشور عرضه کنم. در ادامه نیز آیت الله غروی کلیه دروس مورد نظر را قدم به قدم به اینجانب آموزش دادند تا من نیز در طی نگارش این کتاب بتوانم مفاهیم مورد نظر را به طور صحیح به زبان انگلیسی ترجمه کنم.

حدود 6 ماه پس شروع کار ترجمه این کتاب این ایده در ذهن من ایجاد که با توجه به اینکه ممکن است خوانندگان غیر ایرانی این کتاب با بار فرهنگی ایرانی اسلامی آشنا نباشند و این مشکل خود یکی از معظلات درک مطالب بوده است تصمیم گرفتم توضیحات جامعی از زمینه های مانند زندگی نامه عرفا، توضیحات مفصلی در رابطه با مبانی اصولی عرفان اسلامی شیعیان، سنت های اسلامی و پیشینه ادعیه و احادیث، وقایع تاریخی و علل تاسیس برخی از حوزه های اسلامی و نگارش برخی از کتاب های مرجع از سوی علمای شیعه و غیره را به کتاب جدید اضافه کرده و در گام بعدی ترجمه کلیه آیات قرآن مرتبط با هر موضوع و ترجمه کاملی از ادعیه ای که در ضمن درس به آن اشاره می شد نیز به این کتاب افزوده شد. در طی جمع آوری توضیحات و مطالب مورد نیاز هر منزل دروس عرفان تصمیم گرفتم تا از جلسات تفسیری آیت الله غروی در حوزه فاطمیه فیلم برداری کرده و در ادامه با استفاده از دروس مورد نظر مطالب کتاب جدید را در تکمیل نمایم. با راهنمایی آیت الله غروی حدود 2 سال در کلاس های مختلف شرکت کرده و پیش از هر کلاس در طی مراجعه به دفتر ایشان و ملاقات خصوصی با معظم له از صحت مطالب و توضیحات جدید افزوده شده و طبقه بندی آنها اطمینان پیدا کرده و کار نگارش تالیف انگلیسی را پیش می بردم.

از این رو کتاب انگلیسی تالیف شده توسط اینجانب حجمی در حدود 5 برابر کتاب اصلی پیدا کرده و خود به دایره المعارف جامعی در زمینه عرفان شیعه به زبان انگلیسی تبدیل شد. برای مثال جلد اول نسخه فارسی سیر و سلوک حاوی سی منزل از منازل سلوک است در صورتی که جلد اول تالیف انگلیسی صرفا حاوی 2 منزل اول از سری سیر و سلوک می باشد. نکته بسیار جالب برای من این بود که پس از اتمام نگارش جلد اول این اثر انگلیسی با بررسی بیش از 3000 کتاب مشابه در این رشته دریافتم که تا کنون اثری با این مقیاس در زمینه عرفان عملی شعیه در هیچ زبانی تالیف نشده است! در حقیقت کتابی که تلاش کردم آن را به خوبی ترجمه کنم خود به اثر جدیدی تبدیل شد و کار نهایی ارائه شده دیگر یک ترجمه نبود بلکه یک تالیف جدید شناخته می شد.

هم اکنون کتاب مورد نظر با نام "Lessons of Mysticism In the Shia School of Islam" به علاقه مندان این رشته ارائه شده است که شما خوانندگان محترم این مقاله در صورت علاقه مندی به این رشته می توانید نسخه اصلی تالیف شده به زبان فارسی توسط آیت الله غروی و یا نسخه انگلیسی تالیف شده توسط بنده را از طریق این وب سایت تهیه نمایید.

در انتها لازم می دانم تا از حضرت آیت الله غروی علیاری به دلیل حمایت های ایشان از بنده و ارائه کلیه مطالب تالیف نشده خود به اینجانب کمال تشکر را به جا آورده و امیدوارم این کتاب جدید از سوی علاقمندان این رشته مورد توجه قرار بگیرد.

JoomShaper